Przy wyborze instytucji, w której ma być prowadzony rachunek lub zaciągnięte finansowanie, sama nazwa banku nie zawsze mówi sporo o jego strukturze. W polskim systemie funkcjonują w głównej mierze banki komercyjne a także podmioty działające na zasadach spółdzielczych. Bank spółdzielczy ma formę prawną spółdzielni, co wpływa na sposób jego organizacji, relacje właścicielskie a także udział członków w funkcjonowaniu instytucji.
Nie jest to natomiast osobna dziedzina usług inwestycyjnych przeznaczona wyłącznie dla określonej grupy osób. Taki bank może prowadzić rachunki, przyjmować depozyty czy udzielać kredytów, a szczegółowy zakres działalności zależy od obowiązujących regulacji oraz zasad przyjętych przez konkretną instytucję. W praktyce różnice między poszczególnymi bankami najlepiej przeanalizować na kilku poziomach, ponieważ sama metoda organizacyjna nie opisuje wszystkich cech codziennej obsługi.
Kwestia tego, czym różni się bank spółdzielczy od banku komercyjnego, zaczyna się od struktury własnościowej. W banku spółdzielczym funkcjonują członkowie spółdzielni, którzy posiadają udziały i mają określone prawa wynikające ze statutu a także przepisów. Nie należy dodatkowo utożsamiać członkostwa ze powszechnym korzystaniem z rachunku. Osoba posiadająca konto może być klientem, nie będąc członkiem spółdzielni. W banku komercyjnym konstrukcja właścicielska jest inna, ponieważ instytucja funkcjonuje najczęściej w formie spółki akcyjnej i jest powiązana z akcjonariuszami. Ta różnica może wydawać się odległa od codziennych operacji, niemniej jednak ma znaczenie przy rozumieniu tego, kto formalnie uczestniczy w strukturze banku i według jakich zasad podejmowane są niektóre decyzje.
Drugim elementem jest zakres działania oraz związki z lokalnym rynkiem. Bankowość spółdzielcza przez sporo lat rozwijała się przede wszystkim w mniejszych miejscowościach, gdzie ważną część klientów stanowiły gospodarstwa rolne, lokalne firmy oraz mieszkańcy danego regionu. Aktualnie zakres usług jest szerszy, a poszczególne banki mogą różnić się wielkością, obszarem działania i wykorzystywanymi kanałami obsługi. W praktyce nie można więc przyjąć, że każdy bank spółdzielczy będzie miał identyczną propozycję lub identyczny sposób kontaktu z klientem. Przy analizowaniu dokładnie określonej usługi trzeba sprawdzić jej warunki, ponieważ opłaty, oprocentowanie, wymagania dotyczące dokumentów czy przystępność poszczególnych funkcji mogą się między instytucjami w ogromnym stopniu różnić. Lokalny charakter działalności także nie oznacza automatycznie ograniczonego dostępu do bankowości elektronicznej czy płatności bezgotówkowych.
Znaczenie ma także sposób, w jaki bank spółdzielczy jest powiązany z systemem ochrony i nadzoru nad sektorem bankowym. Jako bank funkcjonuje w ramach przepisów regulujących działalność bankową, a jego funkcjonowanie nie powinno być utożsamiane z działalnością innych podmiotów inwestycyjnych tylko dlatego, że także posługują się określeniem „spółdzielczy”. Z punktu widzenia klienta ważne jest dokładne rozpoznanie charakteru zawieranej umowy oraz roli, w jakiej występuje wobec instytucji. Inne znaczenie mają prawa wynikające ze zwyczajnego korzystania z produktu bankowego, a inne uprawnienia związane z członkostwem w spółdzielni. Dopiero uwzględnienie tych kwestii pokazuje, czym różni się bank spółdzielczy nie tylko pod kątem nazwy, lecz również organizacji, struktury właścicielskiej i sposobu funkcjonowania na rynku finansowym.
Zobacz również: spółdzielczy bank.